قاضی و وکیل دو بال فرشته عدالت

lawyer-03

به گزارش خبرنگار اجتماعی ایرنا خطا و اشتباه در این حرفه می تواند صدمات و آسیب های جبران ناپذیری به پیکره جامعه و عدالت وارد کند به همین دلیل باید شرایطی فراهم شود تا میزان خطاها به حداقل برسد.

رسالت و حرفه وکالت صرفا حق و حق گویی است و وکلا باید همواره خواستار عدالت و قانون باشند و با همکاری قاضی به صورت دو بال فرشته عدالت، زمینه دادرسی عادلانه را فراهم کنند.

هفتم اسفندماه سالروز استقلال کانون وکلا و روز وکیل مدافع است. اکنون ۶۲ سال از استقلال کانون وکلا می گذرد استقلالی که به بسط عدالت در جامعه منجر می شود. هفتم اسفند فرصتی است که بار دیگر به اهمیت کار این قشر بیشتر توجه شود.

** نهاد وکالت از کجا بوجود آمد

سابقه وکالت در دعاوی بسیار طولانی بوده و به قبل از میلاد مسیح برمی گردد. عناوین دفاعیات برخی وکلا در یونان و رم قدیم در کتاب های فرانسوی آمده است. نهاد وکالت در ایران باستان نیز وجود داشته و حتی وکالت معاضدتی در زمان ساسانیان انجام می شده است.

وکلا در قرون وسطا به گرفتن هدایا اکتفا می کردند اما بعدها وکالت تبدیل به شغل شده و حق الزحمه برای آن تعیین شد. وکالت در قرون وسطا خیلی نمود نداشت. در قرون وسطا که کلیسا و حکومت مذهبی در اروپا حاکم بود، وکلا اختیارات چندانی در دادگاه ها نداشتند و دادگاه های تفتیش عقیده وجود داشت. بعد از رنسانس که حکومت کلیسا تمام شد و حاکمیت کشیشان از بین رفت، دوباره وکلا در دعاوی حضور داشتند و این دوران، دوران درخشانی برای وکالت بود و حتی استقلال وکلا در انگلستان در قرن ۱۵ میلادی به وجود آمد.

** اجباری شدن حضور وکیل در دعاوی از سال ۱۳۵۶ در ایران

در برخی از کشورها، وکالت اجباری است و دعاوی، بدون وکیل دادگستری پذیرفته نمی شود. در کشور ما نیز در سال ۵۶ در قانون اصلاح پاره ای از قوانین دادگستری، ماده ای پیش بینی شد که وزارت دادگستری را مکلف کرد دخالت وکیل در دعاوی را به تدریج اجباری کند.

وزارت دادگستری مکلف بود زمینه آن را فراهم و آیین نامه اش را تدوین کند، البته در آن زمان، مقدمات این کار فراهم نشد.

** دادرسی عادلانه بدون حضور وکیل امکان پذیر نیست

یک دادرسی عادلانه بدون حضور وکیل امکانپذیر نیست و در اسناد و ضوابط بین المللی نیز بر آن تأکید شده است. اگر به وکیلی اجازه دخالت در دادرسی داده نشود یا دادگاه ها وکیل معرفی شده از سوی طرفین دعوا را نپذیرند، این دادرسی عادلانه نیست و در کشور ما نیز از موجبات نقض حکم است.

در سال ۶۷، مجمع تشخیص مصلحت نظام مصوبه ای تحت عنوان الزام دادگاه ها به پذیرش وکیل گذراند. در آن قانون پیش بینی شده است که اگر دادگاهی وکیلی را نپذیرد، حکمش در دیوان عالی کشور نقض می شود ولو این که حکمش درست باشد. یعنی به صرف این که به وکیل اجازه دخالت ندهند، حکم نقض می شود.

** تصویب اولین قانون وکالت در ایران از سال ۱۳۱۵

در ایران، بعد از مشروطیت در قوانین پراکنده از جمله در قانون اصول محاکمات حقوقی، اشاره ای به وکالت در دعاوی شده بود. البته ضوابط دقیقی در آن پیش بینی نشده بود اما اولین قانون وکالت در ۲۵ بهمن ۱۳۱۵ تصویب شد که دارای ۵۸ ماده است.

در خرداد ۱۳۱۶، آیین نامه مفصلی برای این قانون نوشته شد که نزدیک به ۹۰ ماده دارد. در این قانون، شرایط و درجات وکالت (وکیل درجه ۱، ۲، ۳ و کارگشا) بیان و وظایف وکلا هم در قانون و هم در آیین نامه به تفصیل مشخص شده است.

اکنون نیز بسیاری از مواد قانون و آیین نامه وکالت هنوز به قوت خود باقی بوده و قابل استناد هستند. این قانون در خصوص استقلال وکلا چیزی نداشت و مطابق این قانون، پروانه وکالت وکلا از طرف وزارت عدلیه صادر و ابلاغ می شد.

کسی که درخواست وکالت داشت، تقاضای خود را به وزارت عدلیه می داد و وزیر آن را بررسی کرده و حکم وکالتش را ابلاغ می کرد و هر زمانی هم فکر می کرد وکیلی شرایط وکالت را ندارد، می توانست ابلاغ او را لغو کند.

این قانون، قیمومت و سرپرستی وزارت عدلیه بر وکلا را پذیرفته بود و وکلا استقلال نداشتند چرا که ابلاغ حکم و اخراج وکلا در دست وزیر عدلیه بود.

** تهیه اولین لایحه استقلال وکلا

نخستین لایحه استقلال وکلا توسط دکتر محمد مصدق تهیه شد. وی از مجلس اختیار گرفت که برخی از قوانین در زمینه مسایل قضایی، فرهنگی و ارتش را خود تهیه و به مدت شش ماه آن ها را به اجرا بگذارد تا اگر مشکلاتی وجود داشت آن ها را برطرف کرده و سپس برای تصویب به مجلس بدهد.

این لایحه به تصویب دکتر مصدق رسید اما قبل از اینکه کاملاً به اجرا درآید، کودتای مرداد ۳۲ پیش آمد و دولت ملی سقوط کرد. بعد از کودتا این لایحه در ۷ اسفند ۱۳۳۳ به تصویب مجلس رسید. از این رو، روز هفتم اسفند روز وکیل نام گذاری شده است.

** وکالت و رفتار حرفه ای وکلا در سطح بین المللی

در سطح بین المللی، اتحادیه بین المللی وکلای دادگستری (IBA) وجود دارد که کانون وکلای مرکز هم عضو این اتحادیه است. این اتحادیه هر سال همایشی برگزار و ضوابطی را به اعضا ابلاغ می کند. اما ضوابطی که در سطح بین المللی ضمانت اجرایی داشته باشد، موجود نیست.

اصولاً این اتحادیه، یک نهاد دولتی و حکومتی نیست که دولت ها عضو آن باشند. ضوابط این اتحادیه، بیشتر جنبه ارشادی دارد. اغلب کانون های وکلای کشورهای جهان عضو این اتحادیه هستند.

**تاثیرگذارترین وکلای دنیا

اگر بخواهیم به نقش وکلا در تحقق عدالت در جامعه و وکلای برجسته در این زمینه اشاره کنیم مطمئنا شخصیت هایی مانند مهاتما گاندی، دکتر محمد مصدق و نلسون ماندلا در ذهن انسان تداعی می شود؛ اینها همان کسانی بودند که نقش مهمی در جنبش دموکراسی خواهی داشتند.

اما در خصوص حرفه وکالت و کار خاص وکیل که دفاع از حق و مظلوم است، این مسأله واقعا انکارناپذیر و نقش وکیل در تحقق عدالت در جامعه بسیار برجسته است. از قدیم گفته اند فرشته عدالت دو بال دارد که یکی قاضی است و دیگری وکیل.

به همان میزان که قاضی در تحقق و اجرای عدالت نقش دارد به همان میزان هم وکیل نقش دارد. وکیل، زمینه اجرای عدالت را فراهم می کند و دلایل خود را در اختیار قاضی قرار می دهد.

** حضور وکیل در تمام مراحل دادرسی براساس قانون آیین دادرسی کیفری

در قانون آیین دادرسی کیفری که حدود ۹۰ سال پیش به تصویب رسید پیش بینی شد که وکیل در تمام مراحل دادرسی حتی در تحقیقات مقدماتی می تواند حضور داشته باشد. البته در آن قانون تصریح شده بود که وکیل در تحقیقات مقدماتی در کنار موکل خود فقط حضور داشته و حق دخالت در کار تحقیقات را ندارد و در آخر جلسه، اگر نظری داشت کتباً می نویسد.

آن ماده، ضابطه بسیار درست و محکمی را در برداشت. اما در سال ۷۸ تبصره ای به این ماده اضافه شد که در آن پیش بینی شده است که در جرایم امنیتی و خانوادگی و غیره، حضور وکیل در مرحله تحقیقات باید با اجازه قاضی باشد؛ متن ماده ۱۲۸ قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره آن به شرح زیر است:

«متهم می تواند یک نفر وکیل همراه خود داشته باشد، وکیل متهم می تواند بدون مداخله در امر تحقیق پس از خاتمه تحقیقات، مطالبی را که برای کشف حقیقت و دفاع از متهم یا اجرای قوانین لازم بداند به قاضی اعلام کند. اظهارات وکیل در صورت جلسه منعکس می شود.

تبصره: در مواردی که موضوع جنبه محرمانه دارد یا حضور غیرمتهم به تشخیص قاضی موجب فساد گردد و همچنین در خصوص جرایم علیه امنیت کشور حضور وکیل در مرحله تحقیق با اجازه دادگاه خواهد بود».

* نظارت استقلال وکلا را کمرنگ نمی کند

رییس قوه قضاییه در اولین روز از هفته قوه قضاییه در همایش سراسری که با حضور مسوولان سه قوه برگزار شده بود در مورد لایحه جامع وکالت گفت، برخی وکلا فکر می کنند با تصویب این لایحه، استقلال آنها از بین می رود در حالی که نظارت و استقلال در حد معقول حفظ شده است.

آیت الله صادق آملی لاریجانی تاکید کرد این موضوع که وکالت کاملا از نظارت قوه قضاییه بیرون باشد، درست نیست، اما این نظارت استقلال را کمرنگ نمی کند.

ریس دستگاه قضا با بیان اینکه برخی وکلا مطرح کردند که ابلاغ توسط رییس دستگاه قضا، استقلال آنها را از بین می برد، خاطر نشان کرد که اگر این طور باشد پس قضات نیز استقلال ندارند.

** استقلال حق مسلم وکیل است

حسن روحانی رییس جمهوری دوازدهم اسفند ماه سال گذشته، در دیدار با اعضای هیات مدیره کانون های وکلای دادگستری، از استقلال به عنوان حق مسلم وکیل یاد کرد و خطاب به حقوقدانان گفت: برای دولت، مهم، اجرای عدالت و گرفتن حق مردم است.

وی ادامه داد، بر این اساس امیدوارم لایحه جامع وکالت به گونه ای تنظیم و به مجلس ارایه شود و در مجلس نیز به گونه ای مورد بررسی و تصویب قرار گیرد که نتیجه آن به دست آمدن قانونی باشد که عدالت و حقوق مردم را تامین کند.

**استقلال وکلا مورد حمایت همه است

معاون پارلمانی وزیر دادگستری نیز با رد موضوع دخالت بر کار وکلا و تاکید بر نظارت قوه قضاییه، استقلال وکلا را مورد احترام همه خواند و گفت: اما قوه قضاییه به خاطر نقش بسیار مهم وکیل در امر وکالت و احقاق حقوق، تکلیف و وظیفه خود می داند تا با استفاده از ابزارهای قانونی، نظارت کاملی بر امر وکالت و کانون وکلا داشته باشد.

عبدالعلی میرکوهی در عین حال خاطر نشان کرد که در بحث استقلال وکلا، خواهان سلب این استقلال نیست و نظر مخالف با آن ندارد.

** وکیل رفیق قاضی است

رییس کانون وکلای دادگستری مرکز وکیل را رفیق قاضی خواند و گفت: وکیل نه تنها رقیب قاضی نیست بلکه رفیق اوست که در پیمایش مسیر عدالت قضایی به او کمک می کند.

علی نجفی توانا خاطرنشان کرد، هر جا وکیل دخالت کرد عدالت قضایی بهتر محقق شد.

وی اجرای عدالت قضایی را یکی از مظاهر حقوق شهروندی عنوان کرد و گفت: این امر جز با فراهم کردن بسترها و ایجاد ساز و کاری منظم توانمند و به روز میسر نمی شود.

رییس کانون وکلای مرکز با بیان اینکه وکیل دادگستری دشمن قاضی، نظام و قوای حاکم نیست، گفت: وکیل دادگستری یکی از ساز و کارهای نظام برای وصول به عدالت قضایی است.

وی اضافه کرد: وکیل به دلیل طبیعت وظایف محققه به شفاف سازی زوایای تاریک پرونده موکل خود می پردازد و از آن سو قاضی نیز با پرونده ای مواجه می شود که تمام زوایای آن شفاف و روشن است.

نجفی توانا پیش بینی حق دفاع و حضور وکیل را از مقدمات اصلی یک جامعه عدالت محور دانست و گفت: حتی در قانون مادر همه کشورها (قانون اساسی) حق دفاع، حقی ثابت شده برای مردم در مقابل تکلیفی ثابت شده برای حاکمیت است و حاکمیت باید زمینه حق دفاع مناسب را فراهم کند.

لایحه جامع وکالت مشتمل بر کلیات و ۶ فصل است که هر فصل آن نیز به فراخور به چند مبحث تقسیم می شود و در مجموع ۱۴۶ ماده در آن وجود دارد.

درباره نویسنده

پاسخ بدهید

رفتن به بالا